Annelies
Verlinden

De Ministerraad heeft vandaag de actualisering van Masterplan III goedgekeurd, om rekening te houden met de toenemende uitdagingen waarmee het gevangeniswezen wordt geconfronteerd, met name de aanhoudende toename van de overbevolking in gevangenissen. Deze actualisering maakt het mogelijk om verschillende projecten die gericht zijn op een duurzame versterking van de gevangeniscapaciteit in ons land te bevestigen en aan te passen, met name in Antwerpen, Bergen, Verviers, Brussel en Hoogstraten. 

Het Belgische gevangeniswezen kampt al jaren met chronische overbevolking en verouderde infrastructuur. De vorige masterplannen hebben een aanzienlijke inhaalbeweging mogelijk gemaakt, maar deze blijft ontoereikend gezien de huidige situatie. Op 27 januari 2026 waren 13.470 personen gedetineerd voor een totale capaciteit van 11.296 plaatsen, en sliepen 545 gedetineerden op een matras op de grond. Gezien deze zorgwekkende situatie hebben de minister bevoegd voor de Regie der Gebouwen, Vanessa Matz, en de minister van Justitie, Annelies Verlinden, vanaf het begin van de legislatuur besloten hun krachten te bundelen om de gevangeniscapaciteit te vergroten en tegelijkertijd te zorgen voor humane en waardige detentieomstandigheden die re-integratie bevorderen. De regering heeft vandaag hun voorstel goedgekeurd, dat in het verlengde ligt van de vorige masterplannen, maar de projecten aanpast aan de huidige realiteit en de evolutie van de situatie. Het plan is opgebouwd rond vier hoofdlijnen: een renovatieprogramma om verloren capaciteit terug te winnen, uitbreiding van de capaciteit op bestaande locaties, het creëren van nieuwe capaciteit en tegelijkertijd verouderde infrastructuur vervangen, en een inhaalprogramma voor renovatie om menswaardige omstandigheden te garanderen. 

Bergen en Verviers 

Het vandaag goedgekeurde masterplan bevestigt de bouw van de nieuwe gevangenis van Bergen, met een capaciteit van 300 plaatsen. Bovendien heeft de ministerraad formeel goedgekeurd dat de oude gevangenis van Bergen zal worden gesloten zodra de nieuwe inrichting in gebruik wordt genomen. In Verviers keurt de ministerraad het behoud van het project voor een strafhuis met een capaciteit van 240 plaatsen goed. Er worden extra personele middelen vrijgemaakt voor de uitvoering van deze essentiële projecten. 

Antwerpen 

De werkzaamheden aan de nieuwe gevangenis van Antwerpen gaan verder en vorderen in een snel tempo, terwijl de oude gevangenis open zal blijven dankzij extra investeringen om de infrastructuur te onderhouden en te verbeteren. Er is besloten om de capaciteit van de oude gevangenis van de stad op 370 gedetineerden te handhaven, tot de opening van de nieuwe gevangenis van Leopoldsburg. Deze zal zowel als arresthuis en als strafhuis fungeren, om zo bij te dragen aan menselijkere detentieomstandigheden. Om deze projecten efficiënt te kunnen uitvoeren, worden kredieten en personeelsmiddelen vrijgemaakt.

Hoogstraten 

Wat de site in Hoogstraten betreft, werd eerder overwogen om deze te sluiten, maar uiteindelijk is besloten om de twee nieuwste vleugels, met een capaciteit van 70 plaatsen, te behouden in het kader van de algemene uitbreiding van de capaciteit. 

Brussel 

Om tegemoet te komen aan de aanhoudende druk in de hoofdstad is uiteindelijk besloten om de inrichting van Sint-Gillis open te houden tot uiterlijk 2035, afhankelijk van de ingebruikname van de extra capaciteit die in de andere projecten is voorzien, en om de capaciteit ervan vanaf 2027 te verhogen tot 600 plaatsen. Er zullen ook extra middelen worden toegekend aan de Regie der Gebouwen om de nodige werkzaamheden voor deze capaciteitsverhoging uit te voeren. 

Naast de aanzienlijke materiële en budgettaire investeringen die de regering heeft goedgekeurd om de gevangeniscapaciteit te versterken, zullen ook aanzienlijke personeelsmiddelen worden ingezet. In totaal zullen meer dan 570 voltijdsequivalenten worden aangeworven, via aanwerving of interne mobiliteit, om de veiligheid van de instellingen, de ingebruikname van de nieuwe capaciteit en de efficiënte voortgang van de verschillende projecten te waarborgen. Deze versterking betreft zowel het gevangenispersoneel als de Regie der Gebouwen. Het gaat om een globale aanpak: investeren in infrastructuur, maar ook in de vrouwen en mannen die deze infrastructuur dagelijks zullen laten functioneren. 

Vanessa Matz: "In een rechtsstaat is het onaanvaardbaar dat mensen op een matras op de grond slapen omdat er geen plaats is. De modernisering van onze gevangenisinfrastructuur is een werk van lange adem. De uitdagingen zijn groot, maar we boeken stap voor stap concrete vooruitgang. Dankzij de nauwe samenwerking tussen Justitie en de Regie der Gebouwen, en met de door de regering vastgestelde middelen, zetten we dit werk vastberaden voort om waardige en humane detentieomstandigheden te garanderen." 

Annelies Verlinden: “Overbevolking ondermijnt zowel de veiligheid als de menswaardigheid in onze gevangenissen. Door de gevangenissen van Hoogstraten, Sint-Gillis en Oud-Antwerpen langer open te houden, creëren we vandaag extra capaciteit en geven we het personeel en de gedetineerden broodnodige ademruimte. Dit is een noodzakelijke stap, in afwachting van verdere structurele hervormingen van ons detentiebeleid én structurele capaciteit op lange termijn.”