Annelies
Verlinden

Het politieke akkoord over de overbevolking maakt het maatregelenpakket concreet dat de regering vorige zomer al goedkeurde. Er is nu een duidelijk stappenplan dat het verschil zal maken: minder grondslapers, een versnelde terugkeer van gedetineerden zonder wettig verblijf, meer capaciteit en een snellere doorstroom van geïnterneerden.

1.    Minder grondslapers, meer menselijkheid

Om het aantal grondslapers maximaal terug te dringen, zijn onmiddellijke noodmaatregelen nodig, zoals een bredere inzet op elektronisch toezicht (ET) en een verlenging van de vervroegde invrijheidsstelling overbevolking (VIO). Dat biedt opnieuw ruimte voor een humane detentie.

• Veroordeelden met een straftotaal tot 18 maanden zullen hun straf voortaan uitzitten onder ET.
• Veroordeelden met een straftotaal tussen 18 maanden en 10 jaar zullen op 18 maanden vóór strafeinde automatisch overschakelen naar ET.
• De VIO wordt verlengd tot eind 2027, maar enkel voor veroordeelden met een straftotaal tot 3 jaar.
• Om ervoor te zorgen dat de strafuitvoeringsrechtbank (SUR) sneller strafuitvoeringsmodaliteiten toekent, komen er aanpassingen, zodat de SUR zich enkel kan baseren op het advies van de directeur, de maatschappelijke enquête (als die er is) en het advies van het OM.

2.    Minder druk op het systeem, meer personeel

Daarnaast bevat het akkoord de doelstelling om maximaal in te zetten op een volledige en duurzame personeelsbezetting. De selectie- en aanwervingsprocedures bijvoorbeeld worden geoptimaliseerd om méér kandidaten te kunnen aantrekken, maar ook om sneller te kunnen aanwerven.

• De interne rekruteringscapaciteiten worden prioritair versterkt.
• De optie wordt versneld uitgerold om EU-burgers toe te laten tot de aanwervingsprocedure voor penitentiair beambte.
• Wervingsreserves kunnen worden aangelegd en aanwervingen kunnen gebeuren vóór de medische controle, om tijd te winnen.

3.    Minder gedetineerden, meer capaciteit

Er zijn ook maatregelen voorzien om de terugkeer van gedetineerden zonder wettig verblijf te bevorderen en de doorstroming van geïnterneerden naar gespecialiseerde zorg te verbeteren. Daarnaast wordt gewerkt aan extra capaciteit, en een betere benutting van de bestaande capaciteit.

• Om de terugkeer te bevorderen, zijn er deze maatregelen: de aanpassing van artikel 20/1 WERP, zodat de vrijwillige terugkeer van veroordeelden zonder recht op verblijf vanaf 12 maanden vóór strafeinde kan worden voorbereid, de uitbreiding van gesloten centra en meer tussenstaatse overbrengingen.
• Voor geïnterneerden komen er meer plaatsen in FPC’s en forensische zorghuizen.
• Het Masterplan IV (in volle voorbereiding) omvat de structurele blauwdruk voor de totale detentiecapaciteit, en is gericht op humane detentieomstandigheden.

4.    Minder stilstand, meer stabiliteit

Stabiliteit in het gevangenissysteem vereist ook meer efficiëntie in de strafrechtsketen, stelt het akkoord, om beslissingen sneller te kunnen nemen en ze ook beter uitvoerbaar te maken.

• Daarom worden de regels voor voorlopige hechtenis hervormd: er wordt onderzocht of er maatregelen mogelijk zijn om de duurtijd van ET met voorwaarden in te korten.
• Zittingen van de RK en de KI die doorgaans slechts enkele minuten duren, zullen systematisch via videoconferentie plaatsvinden om transporten te beperken, de werklast te verlagen en procedures te versnellen.

5.    Minder straffeloosheid, meer geloofwaardigheid

Kortom, het akkoord vormt een noodzakelijke voorwaarde om detentie opnieuw te laten functioneren als een instrument van veiligheid en van een geloofwaardig strafbeleid. Gevaarlijke profielen blijven in detentie, straffen worden (tijdig) uitgevoerd, een verblijf in de gevangenis wordt benut om recidive te beperken, en het personeel kan zijn taken uitvoeren.

Minister van Justitie Annelies Verlinden blijft evenwel realistisch: “Dit akkoord is geen mirakeloplossing, wel een keerpunt. De impact van de maatregelen zal in de praktijk moeten blijken. Daarom blijven we de situatie in de gevangenissen nauwgezet monitoren, zodat we waar nodig bijkomende initiatieven kunnen nemen. Ik blijf zoeken naar oplossingen voor een probleem dat ons allemaal raakt, in het belang van veiligheid en rechtvaardigheid.”