Annelies
Verlinden

De ministerraad heeft vandaag in eerste lezing een omvangrijk pakket aan maatregelen van minister van Justitie en van de Noordzee Annelies Verlinden goedgekeurd om de strijd tegen de georganiseerde criminaliteit verder op te voeren en om de veiligheid van ons land te versterken. Het is ook een belangrijke stap om de werking van Justitie beter te beschermen en de veiligheid van gevoelige infrastructuur, instellingen en territoriale wateren beter te garanderen.

Afschermen van identiteit

Een eerste luik van het pakket richt zich op de bescherming van magistraten en gerechtspersoneel die belast zijn met de meest gevoelige en gevaarlijke dossiers. Onderzoeksrechters, magistraten van het openbaar ministerie en griffiers die werken aan onderzoeken naar terrorisme, criminele organisaties, ernstige aantastingen van de staatsveiligheid of internationale misdrijven zullen hun identiteit voortaan beter kunnen afschermen. Via een specifiek systeem van codering worden hun persoonsgegevens beschermd gedurende de duur van een onderzoek. Op die manier wil minister van Justitie Annelies Verlinden voorkomen dat magistraten en gerechtspersoneel het doelwit worden van intimidatie, bedreigingen of vergeldingsacties vanuit het criminele milieu.

De bescherming van gevangenismedewerkers wordt eveneens versterkt. Vandaag zijn personeelsleden vaak rechtstreeks identificeerbaar voor gedetineerden via hun naam en voornaam. Gezien de toenemende bedreigingen en intimidaties vanuit criminele organisaties wordt dat systeem aangepast. Bepaalde personeelsleden zullen zich voortaan kunnen identificeren met een uniek identificatienummer. Zo wordt hun veiligheid beter gewaarborgd zonder afbreuk te doen aan de professionele werking van de gevangenissen.

Wrakingsprocedure

Daarnaast wordt ook paal en perk gesteld aan het misbruik van wrakingsprocedures. In verschillende grote strafprocessen, onder meer in zware drugsdossiers, hebben wrakingsverzoeken de afgelopen jaren systematisch geleid tot de vertraging van procedures. Door de procedures te moderniseren en te versnellen, wil minister van Justitie Annelies Verlinden vermijden dat het gerechtelijk systeem wordt misbruikt om vervolging te ontwijken of processen te rekken. De nieuwe regels moeten vormen van misbruiken tegengaan, zonder dat er afbreuk wordt gedaan aan het fundamentele recht op een eerlijk proces.

Verderzetting van criminele activiteiten in penitentiaire instellingen

Ook achter de gevangenismuren wordt de aanpak van georganiseerde misdaad versterkt. Minister Verlinden creëert gespecialiseerde afdelingen voor gedetineerden met een hoog risicoprofiel en banden met georganiseerde criminaliteit. Daar zal een aangepast en strenger detentieregime gelden. De maatregel speelt in op de realiteit dat criminele netwerken hun activiteiten steeds vaker vanuit de gevangenis verder proberen aan te sturen. Met deze hervorming krijgt het gevangeniswezen meer instrumenten om die invloed te doorbreken en de veiligheid binnen en buiten de gevangenismuren te garanderen. 

Er wordt bijkomend werk gemaakt van een regeling om veroordeelden voor ernstige feiten van drugshandel, mensenhandel en georganiseerde criminaliteit bij te laten dragen aan de detentiekosten. Rechters zullen daarbij rekening houden met de financiële draagkracht en sociale situatie van de veroordeelde. Maar het principe is duidelijk: wie aanzienlijke winsten haalt uit zware criminaliteit, moet ook mee bijdragen aan de kosten die zijn detentie voor de samenleving met zich meebrengt. Minister Verlinden onderstreept dat de vergoeding van slachtoffers steeds prioritair zal blijven.

Geopolitieke context

Het door de ministerraad goedgekeurde pakket bevat ook een belangrijke maritieme veiligheidsmaatregel. Het varen met koopvaardijschepen zonder geldige nationaliteit of vlag wordt expliciet strafbaar in Belgische wateren. Daarmee wil de regering optreden tegen de zogenaamde schaduwvloten die internationale regels ontwijken en steeds vaker worden ingezet om sancties te omzeilen of illegale activiteiten te faciliteren. De nieuwe bepalingen versterken niet alleen de juridische basis voor controles en vervolgingen, maar verbeteren ook de samenwerking tussen de scheepvaartautoriteiten en Defensie. 

Ook de handel in reis- en identiteitsdocumenten wordt voortaan veel harder aangepakt. Criminele organisaties maken vandaag op grote schaal gebruik van authentieke, vervalste of gestolen documenten voor mensenhandel, drugshandel, terrorisme en andere vormen van georganiseerde criminaliteit. Omdat de bestaande wetgeving ontoereikend bleek om deze illegale markt efficiënt te bestrijden, creëert de regering nieuwe strafbaarstellingen en strengere sancties. Wie betrokken is bij de productie, opslag, verkoop, het transport of de verspreiding van dergelijke documenten, zal voortaan zwaarder vervolgd kunnen worden.

Minister van Justitie en van de Noordzee Annelies Verlinden: “Met dit brede pakket zetten we verder in op de resolute aanpak van de georganiseerde criminaliteit. Door ook de rechterlijke orde en gevangenismedewerkers beter te beschermen, misbruik van procedures tegen te gaan, criminele netwerken in gevangenissen te isoleren en schaduwvloten aan te pakken, versterkt ons land zijn weerbaarheid tegen de verschillende vormen van dreigingen die onze veiligheid, rechtsstaat en samenleving onder druk zetten.”

De ministerraad heeft de ontwerpen in eerste lezing goedgekeurd. Hierna worden zoals voorzien de verschillende adviezen ingewonnen bij de instanties.